Kolejna realizacja projektu krótkich wypadów na łono techniki i natury.

Muzeum Kolejnictwa w Jaworzynie Śląskiej to znane Muzeum Kolejowe założone zostało w 2005 roku na terenie zabytkowej lokomotywowni powstałej w 1908 roku. Zwiedzający mieli okazje zapoznać się z istniejącą infrastrukturą kolejową wraz z zapleczem technicznym. Zbiory to ponad 150 pojazdów kolejowych z lat 1880 – 1970. Kolekcja obejmuje m.in. ponad 40 lokomotyw parowych produkcji niemieckiej, polskiej, amerykańskiej i angielskiej; lokomotywy spalinowe i elektryczne oraz zbiór wagonów, a także kolejowe pojazdy specjalistyczne. Obejrzeliśmy gabinety naczelników z 1930 i1970 roku, gabinet Kolejowej Medycyny Pracy, Drukarnie PKP oraz unikatową makietę kolejową w skali H0 wykonaną na przełomie lat 70-tych i 80-tych XX wieku wykorzystywaną jako pomoc dydaktyczna w szkole kolejowej.

porozmawiamy o:

• słów kilka o przedwojennym SEP;
• jeszcze co nie co o początkach energetyki na Ziemi Nyskiej;
• nyskie artefakty związane z elektrycznością;
• czy wiesz że ….

To już kolejne spotkanie z serii „SEP – owskich Pogaduch” tym razem w zmienionej ”szacie”, którą w pewnym sensie wymusiła powódź  2024 roku.

Obecne miejsce to okazja zapoznania się z nowomodnym stylem w architekturze – loftowym.

O historii miejsca spotkania oraz prezentowanego obecnie stylu (który zaakceptowali uczestnicy) przy następnym spotkaniu. Kontynuując formułę spotkań jak zawsze na początek „kawałek” historii.

1918 rok – koniec I wojny światowej. Scalanie Ziem Polskich, powstaje polski rząd. 10 lat później – 1928 > prezentacja dorobku II.- giej Rzeczpospolitej to > Powszechna Wystawa Krajowa („PeWuKa”) na terenie obecnych Targów Poznańskich (16 maj – 30 września).  Na wystawie SEP (jeszcze jako Stowarzyszenie Elektrotechników Polskich) posiada własne stoisko wystawiennicze. Członkowie SEP mają bezpłatny wstęp na wystawę. Prezentacja moich pamiątek po PeWuKa – spinki do mankietów koszuli, krawata.

1928– 06- 01 to też rok zmiany nazwy stowarzyszenia Stowarzyszenie Elektrotechników Polskich na Stowarzyszenie Elektryków Polskich dokonana podczas VIII Zgromadzenia Delegatów Kół SEP. Następują zasadnicze zmiany w Statucie. W miejsce Kół powołano 9 Oddziałów z własnym regulaminem zatwierdzanym przez Główny Zarząd SEP (był Zarząd SEP). Oddziały zamiast Kół przetrwały do 1957 roku.

Inne obecnie nie stosowane zapisy dawnego Statutu:

• każdy kandydat na członka jest balotowany (Komisja balotująca – Zarząd Główny lub Oddziału);
• kandydaturę na członka ogłaszało się w organie stowarzyszenia;
• na każdym Walnym Zgromadzeniu (odbywały się corocznie) Prezes SEP miał obowiązek wygłosić odczyt (techniczny, naukowy, itp. – tylko nie polityczny);
• członkowie zalegający ponad 6. miesięcy ze składkami nie mieli prawa głosu;
• wybory do Zarządu Głównego odbywały się co roku – korespondencyjnie  (procedura dość pracochłonna);
• oddziały stowarzyszenia mogą powstawać w miejscu, gdzie liczba członków wynosi 10 lub więcej; każdy oddział ma własny regulamin zatwierdzony przez Zarząd Główny SEP (mógł mieć własne fundusze).

20 lat później – 1938 – X Zgromadzenie w Gdyni – na Bałtyku. Podczas rejsu MS „Piłsudzki” z Gdyni do Szwecji – Sztokholmu. Zgromadzenie odbywało się na pokładzie statku. W przerwie obrad odbywały się wycieczki do zakładów przemysłu elektrotechnicznego (np. L. M. Ericssons Telefonofabrik, Luth & Rosen, Lilieholmes Kabelfabrik i inne) oraz  zwiedzanie stolicy Szwecji. W rejsie uczestniczyły również małżonki obradujących oraz przedstawiciele zaprzyjaźnionych stowarzyszeń zaproszonych na obrady.

Krótki był żywot transatlantyka MS „Piłsudzki”, bo zatonął już w listopadzie 1939 roku na wodach brytyjskich prawdopodobnie na minie w drodze po żołnierzy z Australii. Bliźniaczy transatlantyk MS „Batory” po wojnie pływał pod polską banderą do 1969 roku. Zastąpił go TSS „Batory”. Dla ciekawych-  zespół prądotwórczy z MS Batory znajduje się dziś w Muzeum Morskim w Gdańsku.

Rozpoczynająca się II wojna światowa zastała SEP z 13. – toma  działającymi Oddziałami ( w tym 3. nie reaktywowano po wojnie to Lwowski, Wileński,  Wołyński z siedzibą w Łucku). Dziś (2025rok) funkcjonuje w ramach stowarzyszenia 50 oddziałów.

W Nysie już w 1860 powstaje gazownia( trzeci najstarszy zakład na Opolszczyźnie) i oświetlenie gazowe miasta, potem w 1888 kanalizacja, a 1905/1907 elektryczność.

Pierwsza elektrownia – („ gazowa” wykorzystująca parę eksploatacyjną) powstaje w 1905 na terenie gazowni. Nie znalazłem żadnych zdjęć budynku elektrowni tylko plany lokalizacyjne. W tym samym roku (1905) na terenie budynku wodociągów (ujęcie na rzece Nysa Kłodzka – budynek z czerwonej cegły) powstaje również elektrownia. Należy domniemać, że wykorzystująca napęd wodny, bo taki posiadają pompy tłoczące wodę do sieci. Niestety nigdzie nie udało mnie się znaleźć parametrów zespołów prądotwórczych ani jednej, ani drugiej elektrowni. Faktem natomiast jest, że już w 1905 roku Kościół pw. św. Jakuba (obecnie bazylika mniejsza) był oświetlony energią elektryczną – która elektrownia zasilała nie wiadomo.

W moim przekonaniu obydwie elektrownie należy traktować jako „zakładowe” wykorzystujące swoje moce na potrzeby lokalne.

 „Prawdziwa” komercjalna elektrownia powstała w 1915-1917 na miejscu starej (szary budynek – nadal istniejący) z jednym generatorem o mocy275 kW i stacją przepompowni wodociągów. Po przeniesieniu wodociągów na obecną ulicę Mazowiecką dołożono drugi generator prądu. Łączna moc wynosiła 510kW

Na czoło wysuwa się sam budynek „Tauronu’ w którym mieści się obecnie „Społeczne Muzeum Energetyki SEP”, które dla większości członków Nyskiego Koła SEP nie stanowi tajemnicy. Ciekawszym elementem na który w codziennej krzątaninie obowiązków służbowych nie każdy kto bywał w budynku „Tauronu” zwracał uwagę jest zespół witraży.

Jest to największy zbiór witraży świeckich na Śląsku (powstały w 1937 roku). Nas z punktu widzenia energetyki interesuje witraż przedstawiający monterów (II piętro). Zadanie domowe – zapoznać się szczegółowo z tym obiektem no i oczywiście innymi też wskazane (np. jakie zawody są wyeksponowane na innych witrażach?). Projektantem był  Peter Kowalski z Górnego Śląska, a wykonawcą zakład Augusta Wagnera.

Kolejnym obiektem związanym z elektrycznością to budynek Poczty (wybudowany 1894-95). Tutaj w tympanonie nad wschodnim wejściem do budynku uskrzydlone koło i 4 błyskawice symbolizujące elektryfikacje kolei i tramwajów (tak wyglądało logo warszawskich tramwajów przed wojną) oraz trąbka – symbol poczty. Przechodzimy często obok budynku rzadko zadzierając głowę do góry by podziwiać różne ciekawostki – inspiracja czyni cuda. Ciekawym reliktem wkomponowanym w bryłę budynku poczty jest wieża z „tarasem”, na którym dawniej zamocowane było metalowe rusztowanie umożliwiającym zakotwiczenie 480 linii telefonicznych. Rusztowanie zwieńczone było dawniej oszkloną kopułą zwaną latarnią. Dziś pozostał tylko taras.

w programie wycieczki:

• Muzeum Energetyki w Łaziskach Górnych;
• Muzeum Tyskich Browarów Książęcych”.

Dysponujący większą ilością czasu, posiadający nawyk działania seniorzy Koła SEP Ziemi Nyskiej  inspirują i mobilizują do wspólnego działania również sympatyków Koła wywodzących się z pokrewnych im środowisk organizując wspólne, krótkie wycieczki techniczne czy krajoznawcze.

Grupa członków i sympatyków odwiedziła Muzeum Energetyki rezydujące na terenie starej rozdzielni w Elektrowni Łaziska Elektrowni Łaziska. W Muzeum  tysiące eksponatów związanych z energetyką, produkcją energii oraz jej wykorzystaniem. Oglądaliśmy maszyny, które brały udział w produkcji energii, urządzenia pomiarowe i zabezpieczające to wszystko zgromadzone w jednym miejscu. Podobnie jak w Nyskim Muzeum tylko w większej skali. Tu również (działa Koło SEP). Była okazja zobaczyć kolekcja lamp rentgenowskich, zbiór żarówek (najstarszą żarówkę wykonaną w Anglii wg technologii Swana i Edisona) kolekcje liczników energetycznych, poznać historię komputeryzacji oraz zwiedzić salę pamięci Klemensa Ścierskiego i pouczającą wystawę „Prąd do gniazdka” i „Prąd od gniazdka”.

Muzeum Tyskich Browarów Książęcych wita zwiedzających muralami sugerując powrót do historii z lat 1919-1920. Jeden z nich, o powierzchni 800 m² zalicza się do największych murali w Polsce. W Centrum sztuki piwowarskiej poznajemy piwny świat i zasady piwnej kultury, by następnie przejść do Warzelni – serca browaru zbudowanej w 1915r. Jej wnętrze zdobi biało-błękitna majolika i piękne miedziane kadzie (wyprodukowane w zakładach Weigla w Nysie). Kolejnym etapem zwiedzania są Tankofermentatory, gdzie po dodaniu drożdży, następuje proces fermentacji i mamy już do czynienia z piwem. Gdy gotowe musi poleżeć w Tankach leżakowych, by następnie zostać rozlane (oglądamy linie rozlewniczą). Ponadto była okazja zobaczyć: Domek Piwowara,  Kawalera, Wille Millera, Familoki, Smolarnie i Bednarnie, Stajnie, Garaże. 

Będąc w tak zacnym miejscu trudno było się oprzeć pokusie skosztowania świeżutko uwarzonego piwka w tutejszym Pubie.

Kronikarz informuje :

podczas Walnego Zgromadzenia Delegatów Oddziału  decyzją Zarządu Głównego SEP

Koło SEP nr 28 Ziemi Nyskiej

zostało wyróżnione:

Złotą Honorową Odznaką Stowarzyszenia Elektryków Polskich

   którą odebrała Prezeska Koła kol. Dorota Stecko.

Ponadto wyróżnienia między innymi otrzymali również członkowie Koła SEP nr 28 Ziemi Nyskiej  pełniący funkcje we władzach i organach Oddziału Opolskiego SEP.

 Złotą Honorową Odznakę NOT  otrzymali:

• kol. Marian Osipiuk
• kol. Roman Sambor

Obrady przebiegały sprawnie i zgodnie z zaplanowanym porządkiem obrad. O szczegółach prowadzonych obrad można przeczytać w „TwS” nr 524.

Kontynuując dotychczasową tradycje turnieju bowlingowego, jednocześnie ją upowszechniając i uatrakcyjniając  Zarząd Koła postanowił umożliwić udział również wiernym sympatyczkom i sympatykom „naszego Koła”. Wzrosła zdecydowanie ilość pań podnosząc emocje turnieju w zdrowej rywalizacji integrując wszystkich w dobrej zabawie.

Czas biegnie szybko prawie jak  bowlingowe kule. Kolejny turniej zakończony.

Gdy emocje już opadły, puchary wręczyła osobiście Prezes Koła kol. Dorota Stecko.

 Zdobywcami „Pucharu” zostali:

w kategorii Pań: 

1. miejsce  Gabriela Rogoz
2. miejsce  pani Jola Cholewicz oraz pani Ewa Gajewska
3. miejsce pani Aleksandra Margol

w kategorii Panów: 

1. miejsce  kol. Jerzy Dźwigała 
2. miejsce  kol. Dawid Repecki
3. miejsce kol. Maciej Sobociński

Jeszcze tylko historyczna wzmianka o kręglach – bowlingu.

Prawdziwe rozpowszechnienie kręglarstwa przypada na XX wiek, kiedy to wprowadzono rzucanie do 10.-ciu kręgli kulą posiadającą otwory na palce.

Ten rodzaj kręgli w odróżnieniu od klasycznych kręgli (dziewięć kręgli i kula bez otworów rzucana całą dłonią) nazwano „Bowlingiem”.

Ja też tam byłem, kulami rzucałem, choć wiodącego efektu nie uzyskałem ale za to wszystko opisałem.

• „Hydropolis”;
• ”Panorama Racławicka”;
• Muzeum Narodowe.

Przesiąknięci nawykiem działania seniorzy Koła często inicjują krótkie wypady turystyczne lub po „łyk” kultury – tym razem do Wrocławia.

Hydropolis we Wrocławiu to unikatowe, interaktywne centrum wiedzy poświęcone wodzie, łączące edukację z nowoczesną technologią multimedialną. Jest także wyjątkowym przykładem rewitalizacji obiektu poprzemysłowego. Ekspozycja poświęcona wodzie mieści się w historycznym podziemnym zbiorniku wody czystej – obiekt powstał w 1893 roku i jest jednym z zabytków wrocławskiej architektury wodociągowej. To jedyny taki ośrodek w Polsce. Ekspozycja oferuje 7 stałych stref tematycznych, pokazując różne funkcje wody od funkcji w ludzkim ciele po głębiny oceanu. To wspaniała wystawa dla dużych i małych o czym przekonali się zwiedzający członkowie wycieczki Koła SEP Ziemi Nyskiej, a rekomendacje mówią same to między innymi za siebie Dolnośląski Klucz Sukcesu za najlepszą inicjatywę edukacyjną oraz miano Cudu Polski 2016 w plebiscycie National Geographic.

Już nasyceni wrażeniami po korek, a jeszcze czeka na nas jeden z najważniejszych zabytków Wrocławia. Muzeum Panorama Racławicka to jedno z tych niezwykłych miejsc, które pozwalają przenieść się w czasie – zarówno dosłownie, jak i w przenośni. To tu można zobaczyć unikatowe dzieło – monumentalny obraz o wymiarach 15 na 114 metrów, który otacza widza z każdej strony. Oglądając ekspozycje „Panoramy Racławickiej” większość mówi …łaał, bo dzięki sprytnemu połączeniu malarskich trików, całość tworzy niezwykłą iluzję uczestnictwa w historycznym wydarzeniu. Obraz Bitwa pod Racławicami powstał pod koniec XIX wieku i do 1944 eksponowany był we Lwowie.

Po wojnie dopiero w 1985 roku zakończono budowę obecnej rotundy we Wrocławiu w której eksponowany jest obecnie ogromny obraz – dzieło Jana Styki i Wojciecha Kossaka. Tego będąc we Wrocławiu nie można nie zobaczyć, co potwierdzają uczestnicy wycieczki. Bilet wstępu mobilizuje jeszcze do pobytu w podwojach Gmachu Głównego Muzeum –tu też ciekawe ekspozycje.

 podczas zebrania:

• wręczono legitymacje SEP nowym członkom Koła;
• co realizujemy w tym roku  – propozycje , dyskusja;
• pączki – w zestawie z kawą lub herbatą (albo bez).

Tradycją w Kole jest organizowanie zebrań w „tłusty czwartek”. To także i … staropolska tradycja konsumpcji pączków, faworków (chrustu). Przyjemnie dyskutować zajadając się pączkami, myśleć o zbliżających się perspektywach realizacji projektów, wycieczek technicznych czy „zwykłych” spotkań środowiskowych.

Zebranie rozpoczęła Prezeska koła Dorota Stecko witając i przedstawiając nowych członków SEP, wręczając legitymacje:

• Adrian Kołodziej
• Gracjan Listwan – nie dotarła jeszcze legitymacja z Warszawy
• Dawid Trojak – nie dotarła jeszcze legitymacja z Warszawy

Jest również informacja o potrzebie stworzenia nowej strony internetowej.

Do jej przygotowania zobowiązali się kol. Dawid Repecki i kol. Borys Bujak  Brakuje na dzisiaj osoby do wprowadzania bieżących informacji(aktualności). Prowadzanie strony internetowej w kafelku KRONIKA chyba nadal będzie przygotowywał kol. Lech Kotliński.

Wśród bieżących spraw były także dotyczące Społecznego Muzeum Energetyki SEP w Nysie (dot. sponsoringu) i zadań administracyjnych.

Plany uchwalone. Sens i idea tradycji „tłustych czwartków” zachowana.

Kolejne spotkanie na turnieju o „Puchar Prezesa Koła”.